< >
Mikropları Bize Bırakın
Haşere, sürüngen ve kemirgenlerden tamamen kurtulmanın en etkili çözümü bizde...

0 (312) 483 00 23

Sterilizasyon İle İlgili Bilgi Edinin
Sterilizasyon Nedir? Sterilizasyon Yöndemleri Nelerdir?
Detay için Tıklayın
Dezenfeksiyon İle İlgili Bilgi Edinin
Dezenfeksiyon Nedir ?
Detay İçin Tıklayın
Bakterilerle Savaştayız...
Tüm bakterilere savaş açtık. Bu konuda tecrübeli elemanlarımız ve kaliteli ekipmanlarımızla ortamdaki tüm bakteriler artık bizden korksun...



DEZENFEKSiYON NEDİR ?

Toprak, hava, insan vücudu ve tüm çevremizde, mikroorganizmalar kendilerine yaşam alanı bulurlar. Evlerimizdeki halılar, kumaşlar, koltuklar ve yerler bakteri, mantar ve virüs yuvasıdır. Ayrıca temizlik yaparken kullanılan malzemelere karşı oldukça dayanıklı olan birçok bakteri yaşar. Evinizi veya iş yerinizi tamamen mikroorganizmalardan kurtarmak için yapabileceklerinizin başında, dezenfeksiyon gelir. Özellikle tıbbi ve cerrahi girişimler sırasında tamamen mikrop ve bakterilerden arındırılmış bir ortam gerekir. Ameliyathane, diyaliz, yoğun bakım, transplantasyon ve yeni doğan bebek üniteleri gibi yerlerde ortam havası ve malzemeler belirli bazı kurallara uymalıdır. Dezenfeksiyon sayesinde, cansız ortamdaki patojen mikroorganizmalar öldürülür. Aynı zaman da bu tür mikroorganizmaların üremeleri de dezenfeksiyon uygulanarak engellenir. Hastalık yapma özelliği bulunan mikropların uzaklaştırılması ve tamamen ortadan kaldırılması işlemine dezenfeksiyon denir. Dezenfeksiyon, geniş bir aralığı tanımlar. Dezenfeksiyon işleminde, genelde kimyasalların oluşturduğu dezenfektanlar kullanılır. İki farklı dezenfeksiyon yöntemi bulunur. Biri yüksek ısı derecesi kullanılarak ve mikroorganizmaları tamamen yok etme amaçlanarak yapılır; diğeri de yüksek düzeyli dezenfeksiyondur ve uzun bir süreçte uygulanarak yapılır.

Sterilizasyon nedir? Bir maddenin üzerinde veya içinde bulunan tüm mikroorganizmaların arındırılma işlemine sterilizasyon denir. Sterilizasyon işlemi uygulandıktan sonra ortamdaki tüm mikroorganizmalar öldürülür. Sterilizasyonun dereceleri bulunmaz; tek seferlik bir işlemdir. Bir kere yapıldığı zaman tüm sporsuz bakteriler, virüsler, mantarlar gibi mikroorganizmalar yok olur. Sterilizasyonun amacı tüm organizmaların ortadan kaldırılmasıdır.

Dezenfeksiyon yapılırken nasıl maddeler kullanılır? Tüm mikroorganizmaları öldürebilen maddeler. Hızlı etki eden maddeler. Toksik barındırmayan maddeler. Nötral ph ya da suda çözülebilen maddeler. Renksiz ve kokusuz maddeler stabil maddeler. Eşyalara zarar vermeyen maddeler. Çevreye zarar vermeyen maddeler. Ucuz ve kullanımı kolay maddeler. Dezenfeksiyon yöntemleri ısı ile dezenfeksiyon ısı ile dezenfeksiyon evlerde en çok kullanılan yöntemdir. Suyu 15-20 dakika kaynatarak patojen maddelerin ölmesi sağlanır. Fakat büyük ölçekli uygulamalarda, altından kalkamayacağınız kadar yorucu bir yöntemdir. Sıcaklığın derecesi, ortamdaki basınç, temas süresi, mikroorganizmanın ısı direnci. Uv ışını ile dezenfeksiyon baker tarafından ilk kez 1910 yılında fransa’da kullanılan yöntem, diğer kimyasal maddelerden etkilenmeyen bir uygulamadır.

Temas süresi kısa olmasına rağmen lokal olarak etkilidir. Sistemdeki biyofilm içerisinde etkisiz olan uv radyasyonu suyun fiziksel veya kimyasal özelliğini değiştirmez. Bu işlem uygulanırken oldukça yüksek miktarda enerji ihtiyacına ve pahalı ekipmanlara ihtiyaç duyulur. Kimyasal dezenfektanlar ile dezenfeksiyon dezenfeksiyon işlemlerinde brom, iyot, klor ve hidrojen peroksit gibi halojenler kullanılır. Brom halojen ve sıvı haldeki brom, koyu kırmızı-kahverengidir. Deri ile temasta yanıklara neden olan bu kimyasal, sudan 3.2 kat daha ağırdır. Germisidal etkisi yüksek olan brom, yüzme havuzlarının dezenfeksiyonunda da kullanılır. Klor klor, dezenfeksiyon yapılırken en çok kullanılan halojendir. Yaygın olarak kullanılması, dezenfeksiyon işleminin “klorlamak” olarak kullanılmasına bile neden olmuştur. İlk olarak suların dezenfeksiyonu amacıyla ingiltere’de kullanılan klor, sıvılaştırılmış gaz, kalsiyum hipokloritler ve sodyum halinde piyasada bulunur.

Ozon keskin kokulu, açık mavi renkteki ozon, stabil olmayan bir gazdır. Bu nedenle ozon kullanılacağı zaman imal edilir. Fransa’da 70’ten fazla kentin içme suyu, ozon ile dezenfekte ediliyor. Ayrıca ozon yalnızca dezenfekte etmek için değil, suyun rengini ve kokusunu gidermek için de kullanılıyor. Su deposu dezenfeksiyonu apartmanların ortak kullanımına açık olan su depolarının düzenli bir şekilde sterilizasyon ve dezenfeksiyon işlemlerinden geçmesi gerekir. Suyun hiçbir şekilde içeriğini değiştirmeyen kimyasallar ve özel yöntemlerle yapılan su deposu dezenfeksiyonu için profesyonel yardım almak, her zaman sağlıklı ve temiz bir suya sahip olmanızı sağlar. Dezenfeksiyon işlemleri için tercihiniz mess ilaçlama tüm dezenfeksiyon işlemleri için mess ilaçlama’ya başvurmak, yapabileceğiniz en doğru tercihtir. Çünkü ess ilaçlama dezenfeksiyon işlemleri için dünyaca ünlü huwa-san markasının huwa-san tr-50 adlı ürününü kullanmaktadır.

Dezenfektan ve antiseptikler, standart hijyen koşullarının sürdürülmesinde ve infeksiyon riski oluşturabilecek patojen mikroorganizmaların ortadan kaldırılmasında kullanılan antimikrobiyal ajanlardır.

dezenfektanlar; mikroorganizmaları etkileme derecelerine, etki mekanizmalarına, kimyasal yapılarına ve kullanım alanlarına göre değişik şekillerde sınıflandırılır.

1. mikroorganizmaları etkileme derecelerine göre dezenfektanlar

a. yüksek düzey dezenfeksiyon

sporisit özelliği olan kimyasallarla sterilizasyon için gerekenden (3 saat ve üzeri) daha kısa sürede (10-20 dakika) uygulanan dezenfeksiyon şeklidir. çok dirençli bir kısım bakteri sporları dışında tüm mikroorganizmalar inaktive olur.

b. orta düzey dezenfeksiyon

bakteri sporlarına etki göstermeyen, fakat mikobakteri, zarfsız virüs ve diğer mikroorganizmalara etkili olan dezenfeksiyon seviyesidir.

c. düşük seviye dezenfeksiyon

Bakteri sporu, mikobakteri ve zarfsız virüslere etkisiz olan ancak bir kısım vejetatif mikroorganizmaları etkileyebilen dezenfeksiyon seviyesidir.

2. etki mekanizmalarına göre dezenfektanlar

a. hücre zarını etkileyenler

yüzey aktif dezenfektanlar: deterjanlar: sulu çözeltilerinde iyonlaşıp iyonlaşmamalarına göre iyonik ve noniyonik olmak üzere iki sınıfta değerlendirilir.

• iyonik yüzey aktif maddeler: anyonik, katyonik, amfoterik yüzey aktif maddelerdir. suda iyonlaştıklarında hidrofil veya hidrofob gruplardan hangisi yüzey aktif özellik gösteriyorsa o grubun ismi ile anılır. örn. sabun, sodyum dodesil benzen sulfonat.

• noniyonik yüzey aktif maddeler: Dezenfektan değil mekanik temizleyicilerdir. yüzey aktif madde kirleri yener ve birleşmelerine mani olup dokudan ayırır.

fenol ve türevleri: Bu maddeler sitoplazma zarındaki oksidaz ve dehidrogenazlarla geri dönüşümsüz olarak bağlanarak hücre içi bileşiklerin dışarı çıkmasına neden olur.

alkil grubu: krezol, lizol.
Klor grubu: hekzaklorofen.

Organik çözücüler: Sitoplazma zarının lipid yapısını bozarak ve hücre proteinini denatüre ederek etki ederler. örn. kloroform, alkoller ve toluen.

b. hücre proteinlerini denatüre edenler

örn. alkol, aseton, organik çözücüler.

c. protein ve nükleik asitlerin fonksiyonel gruplarında modifikasyon yapanlar

Ağır metaller (örn. civa, bakır, çinko), oksitleyici ajanlar (örn. peroksitler), alkilleyici ajanlar (örn. formalin, etilen oksit).

d. enzimlerin işlevini bozarak veya değiştirerek etki edenler

örn. kuarterner amonyum bileşenleri, okside edici maddeler, formaldehid, etilen oksit.

e. bakteri sporlarına etki edenler

kuarterner amonyum bileşenleri germinasyon aşamasında etkilidir. fenol, sporun oluşum aşamasına etki eder. gluteraldehid, formaldehid, hipoklorit, iyot, hidrojen peroksit ve etilen oksit olgun spor aşamasında etkilidir.

3. kimyasal yapılarına göre dezenfektanlar


a. fenol ve fenol bileşikleri:krezol, lizol, hekzaklorofen.
b. klor ve klor bileşikleri: hipoklorit.
c. iyot ve iyot bileşikleri: iyodoforlar, povidon iyot.
d. aldehidler: formaldehid, gluteraldehid.
e. alkoller: etil alkol, isopropil alkol.
f. kuarterner amonyum bileşikleri: benzalkolyum klorür (zefiran).
g. amonyum komponentleri ve diguanidler: klorheksidin, setrimit.
h. hidrojen peroksit
i. etilen oksit

4. kullanım alanlarına göre dezenfektanlar

Sağlık alanında kullanılan dezenfektanlar; alet dezenfektanları, yüzey dezenfektanları ve antiseptikler olarak 3 grupta toplanabilir.

a. alet dezenfektanları

hastanede kullanılan araç ve gereçler infeksiyona yol açabilme riskleri dikkate alınarak kritik, yarı kritik ve kritik olmayan şeklinde sınıflara ayrılır (spaulding sınıflaması).

Kritik malzemeler: steril vücut kısımlarına veya damar sistemine giren malzemelerdir. çok az sayıda da olsa herhangi bir mikroorganizma içermeleri halinde yüksek risk oluştururlar. bu nedenle kullanılabilmeleri için steril olmaları şarttır. bunlar cerrahi materyaller, kardiyak ve üriner kateterler, implantlar, steril vücut boşluklarında kullanılan ultrason problarını içermektedir. ısı duyarlılar etilen oksit, hidrojen peroksit, sıvı kimyasal sterilizanlar, > %2.4 gluteraldehid bazlı formülasyonlar, %0.95 gluteraldehid ile %1.64 fenol/fenat, %7.5’lik stabilize hidrojen peroksit, %7.35 hidrojen peroksit ile %0.23 perasetik asit, %0.2 perasetik asit ve %0.08 perasetik asit ve %1.0 hidrojen peroksit şeklindedir. bu materyaller uygun yönergeler dahilinde konsantrasyonları, temas zamanları, ısı ve ph’larda kullanılmalıdır.

yarı kritik malzemeler: Mukozalar ve bütünlüğü bozulmuş ciltle temas eden malzemelerdir. bunlarda az sayıda bakteri sporu kalsa bile ciddi bir risk oluşturmaz. bu nedenle yarı kritik malzemelerin steril edilmesi ideal olsa da yüksek seviye dezenfeksiyon bunlar için yeterlidir. bununla birlikte diş hekimliğinde kullanılan kritik (yumuşak doku ve kemiğe penetre olan) ve yarı kritik (ağız mukozasıyla temas eden) kategorisine giren tüm malzemelerin steril edilmesi gerekir. termometreler (oral, rektal) yarı kritik gruba girmekle beraber bunlar için orta seviye dezenfeksiyon yeterli kabul edilir. rutin işlemlerde tıbbi aletlerde fazla miktarda sporlu bakteri kontaminasyonu pek söz konusu olmadığı gibi, ön temizlik işlemleriyle de organik materyal ve mikroorganizma sayısı büyük ölçüde azaldığından yüksek seviye dezenfeksiyon işlemi çok defasında sterilizasyona eşdeğer sonuç verebilmektedir. ancak bunun rutin kontrolü olmadığından sterilizasyondan emin olunamaz. bu nedenle yüksek seviye dezenfeksiyon sterilizasyon yöntemi olarak kabul edilemez. solunum terapilerinde kullanılan materyaller ve anestezik ekipmanlar, bazı endoskoplar, larengoskop bladeleri, özefageal manometre probları, rektal manometri kateterleri, diyafram halkaları bu kategoriye girmektedir. bu medikal cihazlar mikroorganizmalardan arındırılmıştır. ancak az mik- 111 ufuk abbasoğlu 6. ulusal sterilizasyon dezenfeksiyon kongresi - 2009 tarda bakteriyel spor içerebilir. sağlam dokular genellikle dirençlidir ancak diğer bakteriler, mikobakteri ve virüsler şüpheli etken olabilmektedir. bu gurup cihazlar yüksek düzey kimyasal dezenfeksiyona gerek duymamaktadır. gluteraldehid, hidrojen peroksit, ortofitalaldehid (opa) ve perasetik asit ile hidrojen peroksit kullanılması önerilmektedir. laparoskop ve endoskopların steril dokulara girmesi nedeniyle hastadan hastaya geçişte steril edilmesi gerekmektedir. fleksibl endoskoplar gerek girinti çıkıntıları ve dar lümenleri nedeniyle temizlenmeleri zor olmaktadır, bu nedenle özenli bir yüksek seviye dezenfeksiyona tabi tutulmalıdır. bu nedenle dezenfeksiyon sonrasında steril su ile yıkanarak hava ile kurutulması gerekmektedir. paketlenip saklandığı takdirde uzun süreli rekontaminasyondan korunabilmektedir. ısıya dayanıksız olan tüm endoskoplar (örn. gastrointestinal endoskoplar, bronkoskoplar, nazofaringoskoplar), her kullanımdan sonra iyice temizlendikten sonra en azından yüksek düzey dezenfeksiyona tabi tutulmalıdır.

Girdikleri vücut kavitelerinin tipinden dolayı, esnek endoskoplar, her kullanı- lışlarında yüksek miktarda mikroorganizma ile yüklenmektedir. örneğin; gastrointestinal endoskoplar 105-1010 koloni oluşturan birim (kob)/ml mikroorganizma yükü taşır. bronkoskoplardaki ortalama yük 6.4 x 104 kob/ml’dir. kullanımdan sonra iyice temizlenmeleri halinde bu sayı 4-6 log azalmaktadır. hatta insan immünyetmezlik virüsü (hıv) ile kontamine endoskoplarla yapılan birçok çalışmada, kullandıktan sonra temizlemenin hıv’ı tamamen yok ettiği göstermiştir. baş- ka benzer çalışmalarla da endoskopların önce temizlenip sonra etilenoksit sterilizasyonu ya da %2’lik gluteraldehid çözeltisinde 20 dakika bekletililerek endoskopun üzerindeki mikrobiyal kontaminasyonun yok edilebildiği gösterilmiştir. hidroterapi tankları, hasta yatak parmaklıkları vd. orta düzey dezenfektanlar ile temizlenebilmektedir (penolik, iyodofor, alkol, klorin).

Yüksek düzey dezenfeksiyon için kullanılan bileşikler:

• gluteraldehid: satüre dialdehid olan gluteraldehid etkin bir dezenfektan ve kimyasal sterilizan olarak kabul edilmiştir. sıvı solüsyonu asidik olan gluteraldehidin sporisit özelliği yoktur. yalnızca alkali solüsyon olarak kullanıldığında ph 7.5-8.5 aralığında sporisit özelliği vardır. %2 yoğunlukta vejetatif bakterileri 2 dakikada, mikobakterileri 20 dakikada, sporlu bakterileri ise ancak 3 saatte öldü- rebilmektedir. yüksek düzey dezenfeksiyon için oda ısısında 20 dakika temas süresi yeterlidir. çözeltileri 14-28 gün kullanılabilir. ağırlıklı olarak endoskoplar, spirometri tüpleri, diyalizerler, transduserler, anestezi ve solunum tedavisi ekipmanları, hemodiyaliz ve diyalizat sistemleri, laparoskopide kullanılan disposibl plastik trokarların temizliğinde kullanılabilmektedir. diş hekimliğinde hareketli protezlerin dezenfeksiyonunda kullanılır. metal için koroziv olmadığı gibi lens aletlerine, plastik ve lastik materyale zarar vermemektedir.

• ortofitalaldehid (opa): %0.55 1,2-benzenedikarboksialdehid ya da opa, şeffaf, soluk mavi ph’sı 7.5 olan bir solüsyondur. oldukça geniş bir etkinlik alanı vardır. bilinen göz ve burun pasajına ait irritan etkisi yoktur. ph 3-9 arasında mükemmel stabilizasyonu mevcuttur. mikroorganizmalar ve sporlar üzerinde oldukça geniş bir etkinliği vardır. toksisitesi gluteraldehitten daha az ve mikobakterilere daha hızlı etkilidir. özellikle endoskopların temizliğinde kullanılmaktadır. pahalıdır. on dakika temas süresi yüksek düzey dezenfeksiyon için yeterlidir. çö- zeltileri 14 gün kullanılabilir.

• perasetik asit: perasetik asit ya da peroksiasetik asit tüm mikroorganizmalar üzerine etkinliği olan bir sterilizandır. otomatik makinelerde medikal (endoskop, artroskop), cerrahi ve diş ile ilgili materyallerin kimyasal sterilizasyonunda kullanılmaktadır. oldukça hızlı etkili bir sporisittir. yüksek düzey dezenfeksiyon için 5-10 dakika yeterlidir. dayanıksız ve pahalı bir bileşiktir. ayrıca, bazı metaller üzerinde korozyona neden olur. yoğun çözelti ile temas halinde cilt yanıkları ve göz hasarı oluşabilir.

• hidrojen peroksit (h2o2): hidrojen peroksit oldukça fazla mikroorganizmaya, bakteriye, mantara, virüse ve spora etkinliği olan bir maddedir. %3-6 konsantrasyonlarda yumuşak kontak lenslerin, tonometre biprizmaları, ventilatörler, dokumalar ve endoskopların dezenfeksiyonunda kullanılabilmektedir. üriner drenaj torbalarının içerisine konulduğunda mikrobiyal kontaminasyonu engellediği bilinmektedir. toksik olmayan bir bileşiktir. stabilize formları uzun süre dayanıklıdır. %7.5’lik çözeltisi 10 dakikada yüksek düzey dezenfeksiyon sağlar. genel temizlik ve dezenfeksiyon için %1-3 yoğunluğunda kullanılır.

• hidrojen peroksit ve perasetik asit: %0.23 perasetik asit ve %7.35 hidrojen peroksitin bakteriyel sporlar ve tüm mikroorganizmalar üzerinde etkinliği gösterilmiştir. özellikle gluteraldehide dirençli mikobakterileri etkisiz hale getirmektedir. endoskopların, hemodiyaliz cihazlarının dezenfeksiyonu için kullanılmaktadır.

• klordioksit (clo2): yüksek derecede okside edici bir maddedir. koroziv ve tahriş edicidir. organik maddelerden ve ışıktan etkilenir. yüksek derecede dezenfeksiyon için 5 dakika yeterlidir. endoskopların kaplamalarında beyazlaşmalara neden olabilir.

kritik olmayan malzemeler: Sadece sağlam ciltle temas eden malzemelerdir. sağlam deri mikroplar için etkin bir bariyer olduğundan infeksiyon riski çok azdır. ancak bu malzemeler çapraz bulaşmalara neden olabilir. kritik olmayan malzemeler için temizlik ve/veya orta/düşük seviye dezenfeksiyon yeterlidir. bu materyaller mukoz membranlar ile değil yalnızca normal cilt ile temas etmekte olanlardır. bu nedenle dezenfekte edilmeleri gerekmemektedir. örneğin; hasta sürgü- leri, kan basıncı manşonları, koltuk değnekleri, yatak korkulukları, hasta mobilyaları, yemek kapları, zemin gibi bölgelerin sterilizasyonu gerekmemektedir ancak hastaya bakteri ve diğer infektif ajanların transmisyonuna neden olmaları yü- zünden bu bölgelerin dezenfeksiyonu gereklidir. özellikle listeria, escherichia coli, salmonella, vankomisine dirençli enterokok (vre), metisiline dirençli staphylococcus aureus (mrsa), candida, mycobacteria (mycobacterium tuberculosis), virüsler 30-60 saniyede yok edilebilmektedir.

orta ve düşük düzey dezenfeksiyon için kullanılan bileşikler:

• alkol çözeltileri (etil ve isopropil alkol): Bakterisidal etkili dezenfektan ve antiseptiktir. m. tuberculosis’e karşı etkilidir. virüsidal ve fungusidal etkileri vardır. sporlara etkisizdir. etil alkolün %70’lik solüsyonu kritik olmayan alet dezenfeksiyonunda kullanılır. sıklıkla oral ve rektal termometreler, hastane dosyaları, makaslar, steteskoplar, fiberoptik endoskoplar ve ventilatörlerin dış yüzeyleri için kullanılabilmektedir.

• kuarterner amonyum bileşikleri: benzalkonyum klorür, setil-piridinyum klorür, alkil dimetil benzil amonyum klorür bu gruptan olan dezenfektanlardır. genel olarak katyonik deterjan özelliği gösteren yüzeye etkili bir dezenfektandır. hasta cildine temas eden tansiyon manşonu ve steteskop gibi kritik olmayan aletlerin yüzeylerinin temizliğinde de kullanılabilmektedir. alkil dimetil benzil amonyum klorür hastanelerde kullanılan başlıca bileşiktir. fungusid, bakterisid ve virüsid olarak etkinliği vardır.

• fenolikler: yüksek konsantrasyonlarda kullanılan fenol deriveleridir. ortofenilfenol ve ortho-benzyl-para-chlorofenol şeklinde kullanılır. fungusid, tüberkülosid ve virüsid olarak kullanılmaktadır. kritik olmayan tıbbi cihazların temizliğinde kullanılması önerilmektedir. ancak kritik araçların ön temizliği ve dekontaminasyonu için kullanıldığı gibi yarı kritik cihazların son sterilizasyonu ya da etkin dezenfeksiyonu için de kullanılmaktadır.

• iyodoforlar: iyot ve polivinil pirolidon bileşiği olan povidon iyodür en sık kullanılan iyodofor olup bakterisidal, tüberkülosidal, virüsidal ve fungusidal etki gösterir. sporisit etkileri yoktur. sıklıkla antiseptik olarak kullanılmasının yanında kan kültür şişelerinin ve medikal ekipmanların, hidroterapi tanklarının termometrelerin ve kullanıldıktan sonra endoskopların temizliğinde kullanılmaktadır. bazı alet dezenfektanlarının özellikleri tablo 1’de kritik, yarı kritik ve kritik olmayan malzemelere uygulanacak dezenfeksiyon dereceleri ve etkinlikleri tablo 2’de görülmektedir.

b. yüzey dezenfektanları

klorin ve klorin bileşenleri: klor, bakterisid ve virüsid etkilidir. alkali ortamlarda, düşük konsantrasyonlarda ve organik ortamlarda klorun etkisi azalır. hipoklorit sıvı ve katı olarak oldukça geniş kullanım alanına sahip dezenfektan formları- dır. %5.25 ve %6.15’lik solüsyonları kullanılmaktadır. sodyum hipoklorit sıvı, kalsiyum hipoklorit ve dikloroizosiyanürat katı fazda klorlu dezenfektanlardır. hipoklorit, geniş spektrumlu bakterisidal aktiviteye sahiptir. ucuz ve hızlı etkilidir. yüksek konsantrasyonlarda metal yüzeylerde koroziv etkinliği vardır, organik maddeleri inaktive edebilmektedir, kumaşların renklerini attırabilmektedir, amonyak ve asit ile birleştiğinde toksik gazlar oluşturabilmekte, ancak çevre kirliliğine yol aç- mamaktadır. hipoklorit, içme suyu dezenfeksiyonu için kullanılır. bunun dışında klor bileşenleri, hastanelerde çevresel elemanların dekontaminasyonunda ve vücut sıvıları ile kontamine yüzeylerin dezenfeksiyonunda tercih edilen ajanlardır. klorin (milyonda 100 partiküllük) yer ve yüzeyler için kullanılabilir.

yenidoğan ünitelerinde kuvözün tüm parçaları klorin (200-500 ppm) veya (%70) isopropil alkol veya hidrojen peroksitle dezenfekte edilebilir.

alkol çözeltileri (etil ve isopropil alkol): Orta ve düşük derecede dezenfektan sağlayan bileşikler olup hastanelerde servis arabaları ve çalışma masalarının dezenfeksiyonunda %70’lik etil alkol çözeltisi kullanılabilir.

kuarterner amonyum bileşikleri: katyonik deterjan özelliği gösteren yüzeye etkili bir dezenfektandır. sıklıkla çevre sağlığı ve kritik olmayan yüzeylerin; mobilyaların ve duvarların temizliğinde kullanılmaktadır.

fenolikler: hastanelerde özellikle yer temizliği için kullanılır. yenidoğan ünitelerinde yer temizliği için kullanılabilir. monitör, cilt, doppler vb. probları, tekrar kullanılabilir kan basımcı monitör kafları, hastadan hastaya geçerken ve kirlendiğinde %70 alkol, çamaşır suyu veya fenoliklerle temizlenmelidir. infüzyon pompaları, monitörler ve intravenöz (ıv) sıvıların takıldığı uzun parçacıklar en az haftada bir kez ve 2 hasta arasında çamaşır suyu veya fenoliklerle dezenfekte edilmelidir. bebeklerde hiperbilirubinemiye yol açabildiğinden inkübatörlerin dezenfeksiyonunda kullanılmamalıdır.

süperoksitlenmiş (elektrolize) su: tuzlu suya elektrik akımı (950 mv) uygulanarak elde edilen elektrolize su mikroorganizmalara karşı geniş bir etki spektrumu gösterdiğinden dezenfeksiyon işlemlerinde kullanılabilir. elektrotlara voltaj uygulandığında iyonlar yüklerine göre ayrılır ve anot bölgesinde asidik çözelti (anolit), katot bölgesinde ise alkali çözelti (katolit) oluşur. anolit içerisindeki maddelere (hipokloroz asit hipoklorit iyonları, erimiş oksijen, ozon, süperoksit radikalleri…) bağlı olarak güçlü oksidasyon potansiyeli ve yüksek derecede antimikrobik aktivite gösterir. bakteri, mantar, parazit ve virüsleri hızlı bir şekilde öldürür. sporlara etkisi ise yavaştır. ancak dayanıklı değildir ve uygulama yerinde üretilmesi gerekir. sert yüzeylerin ve su sistemlerinin dezenfeksiyonunda kullanı- labilmektedir. özellikle gıdalarla temas eden yüzeylerin dezenfeksiyonunda gü- venli bir yöntemdir. organik maddelerin varlığında inaktive olur. korozivdir ve endoskop kaplamalarına zarar verir. gelişim aşamasındadır.

c. antiseptikler

Sabun: Sabunlar sodyum ya da potasyum hidroksitin yağ asidi esterlerinden oluşan deterjan bazlı maddelerdir. temizlik özelliği deterjan özelliğine bağlıdır ve deriden kirleri ve organik maddeleri uzaklaştırır, bu esnada bakterilerin de bir kısmı uzaklaştırılmış olur. su ve sabun kullanılarak yapılan 15 saniyelik bir yıkamada bakteri sayısı 0.6-1.1 log10 azaltılır, yıkama süresi 30 saniye olursa bu azalma 1.8-2.8 log10 olur.

iyodoforlar: İyodin solüsyonları sağlıkla ilgili yerlerde uzun zamandan beri kullanılmakta olan primer doku ve cilt dezenfektanıdır. aynı zamanda antiseptik ve dezenfektan olarak da kullanılmaktadır. önceleri perioperatif alanda deri antiseptiği olarak kullanılan iyodoforlar iyi tolere edildikleri ve direnç gelişimi bildirilmediği için günümüzde el ve deri antisepsisinde, operasyon öncesi ve sonrasında cerrahi yara ve deri infeksiyonlarının tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır.

İyodofor genellikle iyodin ile çözünür ya da taşıyıcı olarak kombine edilmektedir. en sık kullanılan povidon-iyot çözeltisidir. %0.75’lik iyot içeren povidon iyot/deterjan çözeltisi hijyenik el yıkamada kullanılır. iyodoforların sporosid etkileri yoktur, ancak tübekülosidal, fungusidal, virüsidal ve bakterisidal etkileri için kullanılması önerilmektedir. deri için irritandır. özellikle allerjik kişilerde dermatitlere neden olabilir. deri antiseptiği olarak kullanıldığında deri üzerinde kuruduktan sonra derhal silinerek uzaklaştırılması gerekir.

Alkol çözeltiler: Gram-pozitif (mrsa ve vre dahil) ve gram-negatif mikroorganizmalara, mikobakterilere, funguslara ve herpes simpleks virüs (hsv), hıv, influenza virüs, respiratuar sinsityal virüs (rsv), hepatit b virüsü (hbv), adenovirüs, rotavirüs ve rinovirüs gibi çeşitli virüslere karşı güçlü inhibitör etkinliğe sahiptir. özellikle zarflı virüsler alkole oldukça duyarlıdır. el antisepsisi amacı ile 3 alkol kullanılmaktadır. bunlar; etanol, n-propanol ve isopropanoldür. bunlar tek ya da ikisi kombine edilerek kullanılabilir. alkollerin %50-80’lik dilüsyonları kullanılır. daha yüksek konsantrasyonlarda su oranı düştüğü için denatürasyon özelliği, dolayısıyla da etkisi azalır. etanol ise %70’lik dilüsyonları ile kullanılır. uygulama süresi amaca göre 20 saniye ile 1 dakika arasında değişir. %60’lık isopropil alkol derinin dezenfeksiyonunda başarıyla kullanılmaktadır.

Diguanidler: klorheksidinin alkol ya da sudaki çözeltileri, deri ve mukoz membranların dezenfeksiyonunda kullanılır. deriye çok güçlü bir şekilde bağlanır ve toksisitesi azdır. deterjan formülü (hibiskrup), cerrahi el yıkamasında ve cildin operasyon öncesi hazırlanmasında kullanılır. alkol solüsyonu (hibisol), germisid etki gösterir ve deri nemlendiricisi ile birlikte hazırlanır. yine bir alkol solüsyonu olan hibistan tinktür ise derinin ameliyat öncesi hazırlanmasında kullanılır. %4’lük klorheksidin/deterjan çözeltisi, %70’lik isopropanol veya etanol içinde %0.5’lik klorheksidin hijyenik el yıkamada kullanılabilir. klorheksidin en yüksek aktiviteyi ph 8’de gösterir ve ph düştükçe aktivitesi azalır. sert su, anyonik deterjan ve sabunlardan etkilenir. gram-negatif mikroorganizmalara ve funguslara etkisi daha azdır ve tüberküloz basiline minimal etkilidir. in vitro olarak hsv, hıv, sitomegalovirüs, rsv ve influenza virüs gibi zarflı virüslere karşı etkin olmasına karşın, rotavirüs, adenovirüs ve enterovirüs gibi zarfsız virüslere düşük aktivite göstermektedir. bakteri sporlarına karşı etkisizdir. alkole göre daha yavaş etki gösterir.

Hekzaklorofen: Hekzaklorofen nispeten toksik yan etkileri nedeniyle sık kullanılmayan bir üründür. genel olarak bakteriyostatik etkinliğe sahiptir. s. aureus ve diğer gram-pozitif bakteriler üzerine çok etkilidir, ancak gram-negatif mikroorganizmalara, funguslara ve mikobakterilere karşı daha az etkindir. su içerisinde %3’lük dilüsyonları kullanılmaktadır. aktivitesi yavaştır. bu nedenle birkaç kez ve 2-3 dakika gibi uzun süreli kullanılması önerilir. tekrarlayan kullanımlarda kümülatif etkisinden dolayı bakteri sayısını daha azaltır. bütünlüğü bozulmuş deri, mukoz membranlar ve vücut banyoları için kullanılmamalıdır. hekzaklorofen nörotoksik (vakuoler dejenerasyon) bir ajandır.

paraklorometaksilenol: El ve deri antisepsisi amacıyla hazırlanmış %0.5-3.75 konsantrasyonlarında solüsyonları mevcuttur. düşük deri irritanıdır. Alkali ph’larda etkinliği artar. antimikrobiyal aktivitesi organik maddelerden çok az etkilenir, ancak noniyonik sürfaktanlar ile nötralize edilir. kozmetikte prezervatif olarak kullanılan ve antimikrobiyal sabunlarda yer alan bir bileşiktir. in vitro olarak gram-pozitif bakterilere güçlü etkinlik gösterir, gram-negatif bakterilere, mikobakteriler ve bazı virüslere de daha az olmakla birlikte etkilidir. pseudomonas aeruginosa üzerine az etkilidir ve edta ilavesi ile hem psödomonaslar üzerine hem de diğer patojenler üzerine etkinliği artar.

kuarterner amonyum bileşenleri: bunların içinde alkil benzalkonyum klorideler antiseptik olarak yaygın olarak kullanılmışlardır. setrimid, setilpiridyum klorid ve benzatonyum klorid de antiseptik olarak kullanılan diğer bileşiklerdir. bu bileşikler, yüksek konsantrasyonlarda bazı mikroorganizmalara mikrobisit etkili olsa da, genel olarak bakteriyostatik ve fungustatik özelliktedir. gram-negatif bakterilere göre, gram-pozitif bakteriler üzerine daha fazla etkilidir. mikobakteriler ve funguslar üzerine daha az etkilidir, ancak lipofilik virüsler üzerine daha iyi bir aktivitesi vardır. organik maddelerden olumsuz etkilenir ve anyonik deterjanlarla uyumsuzdur. genellikle iyi tolere edilir. gram-negatif bakteriler üzerine etkisinin iyi olmaması nedeniyle bu bakterilerle kontamine olabilir. bu nedenle son 15-20 yıldır el antisepsisinde tercih edilmemiştir. ancak yinede içinde bu bileşiklerin de bulunduğu el antiseptik solüsyonları mevcuttur.

triklosan: triklosan (2,4,4’-trichlora-2’-hydroxydiphenyl ether) noniyonik ve renksiz bir maddedir. gram-pozitif bakteriler (mrsa dahil) üzerine etkilidir, ancak gram-negatif mikroorganizmalara özelliklede p. aeruginosa üzerine zayıf etkilidir. bakteri sporları, mikobakteriler ve virüslere karşı düşük aktivite gösterir. %1’lik konsantrasyonları mrsa’lara karşı etkili bulunmuştur. el antisepsisinden çok sabun formunda vücut bakterilerinin sayılarını azaltmakta kullanılır. %0.2- 2’lik solüsyonlarının antibakteriyel aktivitesi vardır. sabun formu %2 konsantrasyonda triklosan içerir. deriden absorbe olur, düşük konsantrasyonlarda ciddi deri yan etkileri görülmez. derideki organik materyalden azda olsa etkilenir ve inaktive olur.

KAYNAKLAR

  1. Aydın D. Minimal invaziv cerrahide enfeksiyon etkenleri. ANKEM Derg 2008; 22 (Ek 2): 221-8.
  2. Daneyemez O. Ülkemizde sık kullanılan bazı dezenfektanların mikrobiyolojik aktiviteleri-nin tespiti üzerinde bir araştırma. Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü YüksekLisans Tezi, Ankara 2000.
  3. Dikbaş İ, Köksal T. Hareketli protezlerin temizlenmesinde ve dezenfeksiyonunda kullanılanmaddeler ve yöntemler. Hacettepe Dişhekimliği Fakültesi Dergisi 2005;29(4A):16-27.